Điều mình cực kỳ ghét ở các giáo trình tài chính là việc đề cao tỷ lệ Required Reserve (RR - dự trữ bắt buộc) và câu chuyện hệ số nhân tiền một cách thái quá. Thực tế, tỷ lệ này chẳng bao giờ hoạt động đúng như sách giáo khoa dạy.

Trước tiên, cần hiểu rõ cách RR hoạt động. Ở Việt Nam, chẳng hạn, các NHTM (ngân hàng thương mại) phải duy trì số dư Citad (tài khoản đặt tại SBV - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) trung bình trong một tháng ở mức phù hợp với lượng tiền gửi, theo tỷ lệ được quy định (thường 3% cho tiền gửi không kỳ hạn, 1% cho kỳ hạn trên 12 tháng, Web ID: 14). Đây là lý do đầu tháng lãi suất interbank (liên ngân hàng) thường cao hơn cuối tháng, vì cuối tháng mới biết chắc tình hình ra sao. Tỷ lệ RR ở Việt Nam phải nói là cực thấp, và các Bank thường để dư excess reserve (ER - dự trữ vượt mức) chứ không chỉ đủ RR thôi. Mà để RR thì còn được lãi 0.8% từ SBV, còn ER thì chẳng được thêm xu nào.

Ở đây mình đang nói về lý thuyết tài chính. Theo sách giáo khoa, mấy KOL (người ảnh hưởng) tài chính thường lôi RR ra để “lùa gà”, bảo rằng hạ RR sẽ bơm tiền, vì giảm dự trữ sẽ tạo thêm tiền cho vay. Nhưng không phải vậy! Sách tài chính đại cương không dạy về LDR (tỷ lệ cho vay trên tiền gửi), SFL (nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, tương đương NSFR ở nước ngoài), LCR (tỷ lệ thanh khoản), CAR (tỷ lệ an toàn vốn), và nhất là không nhắc đến room (hạn mức tín dụng). Thế nên, lý thuyết bảo giảm RR là tiền chạy tuột ra cho vay, nhưng thực tế tiền phải vượt qua cả đống rào cản tỷ lệ chồng chéo. Ở Việt Nam, hai tỷ lệ “tèo” nhất là:

1. SFL (Nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn): Giới hạn 30% từ tháng 10/2023 (Thông tư 08/2023/TT-NHNN, Web ID: 14).
2. LDR (Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi): Giới hạn 85% (Web ID: 14), buộc Bank phải kiểm soát tín dụng.
   Tóm lại: RR ở Việt Nam có hạ xuống cũng chẳng làm được gì đáng kể. Nó chỉ là công cụ cho mấy người lùa gà thổi phồng thôi, chứ giờ thanh khoản dư thừa (Interbank 2.5%, bài trước), cần gì đến mấy cái dự trữ này!