(Bài viết được đăng trên vietstock.vn, nhấn mạnh rằng SBV cần nhiều công cụ hơn, nhưng không chỉ giải quyết từ phía họ)

Mới đây, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC - People’s Bank of China) ra thông báo sẵn sàng mua bán trái phiếu chính phủ để điều chỉnh chênh lệch lãi suất - thanh khoản trong hệ thống ngân hàng thương mại (Interest-maturity mismatch - không khớp lãi suất - kỳ hạn). Đây là động thái cực kỳ bất ngờ.

Lần đầu tiên và duy nhất PBOC mua trái phiếu chính phủ là năm 2008, trong khủng hoảng tài chính toàn cầu. Động thái lần này khác hẳn năm 2008. Thay vì chỉ tài trợ cho khoản chi tiêu công lớn, nó giống hình thức nắn và điều chỉnh đường cong lãi suất (Yield Curve Control - kiểm soát đường cong lợi suất) trong hệ thống chính sách lạm phát mục tiêu (Inflation-target - mục tiêu lạm phát).
PBOC nổi tiếng với chính sách tỷ giá mục tiêu (FX-rate target - mục tiêu tỷ giá), từng nhiều lần bị liệt vào danh sách thao túng tiền tệ. Vì thế, đây là lần đầu tiên họ chủ động thực hiện chính sách mới, mang màu sắc hoàn toàn đối lập. Điểm khác biệt trong điều hành chính sách này là tập trung vào điều chỉnh rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng (IRRBB - Interest Rate Risk in the Banking Book) của hệ thống ngân hàng thương mại.

Đây là điều bất ngờ lớn với giới phân tích. Trước giờ, PBOC thường được biết đến với các biện pháp phòng thủ và thúc đẩy có giới hạn, nhưng lần này lại tuyên bố sẵn sàng can thiệp mang tính “tài trợ” cho thâm hụt tài khóa kiểu Mỹ.
Thế giới tài chính đang thay đổi qua những biến chuyển quan trọng ở thượng tầng, mang tính trực tiếp và nhanh hơn rất nhiều.

Chẳng hạn, cách đây hơn 1 tháng, Fed (Cục Dự trữ Liên bang Mỹ) sau cuộc họp thảo luận tháng 4, đã tăng lượng trái phiếu chính phủ tái tục trong danh mục (giảm lượng trái phiếu đáo hạn không tái tục từ 60 tỷ USD/tháng xuống còn 25 tỷ USD/tháng), làm chậm quá trình thu hẹp cân đối (Quantitative Easing - nới lỏng định lượng). Đây cũng là một động thái bất ngờ không kém. Dù Jerome Powell, Chủ tịch Fed, tuyên bố không từ bỏ mục tiêu lạm phát 2%, hành động này lại làm chậm đáng kể việc đưa lạm phát về mức đó.

Dường như các ngân hàng trung ương trên thế giới đang chuẩn bị cho một cuộc chiến nới lỏng định lượng trong chu kỳ mới, chấp nhận những công cụ và biện pháp mới, trực diện hơn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Hiện tại, chính sách của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV - State Bank of Vietnam) vận hành chủ yếu với mục tiêu tỷ giá (FX-rate target) làm kim chỉ nam, điều hành đồng thời công cụ hành lang lãi suất (Corridor Interest - hành lang lãi suất) ở TT2 (thị trường liên ngân hàng). Ở TT1 (thị trường bán lẻ), SBV vẫn điều hành theo room (phòng trống) tín dụng và các tỷ lệ hệ thống.
Phương án điều hành hiện tại, trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng thấp, khiến SBV khó đạt các mục tiêu về tăng trưởng, kiểm soát tỷ giá và lãi suất. Công cụ chính của SBV là mua bán USD, nên không phải lúc nào cũng sẵn sàng để nới lỏng hay thắt chặt, mà phụ thuộc nhiều vào môi trường bên ngoài.

Ví dụ, trong điều kiện hiện tại, khi Fed chưa hạ lãi suất, SBV gần như hoàn toàn bị động. Còn về tỷ giá, trong khi cần thúc đẩy cho vay ở TT1, SBV lại gần như không có công cụ nào đáng kể.

Ở Nhật Bản, Bộ Tài chính đảm nhiệm nhiều chức năng trong cân đối và điều hành tiền tệ, như mua bán USD hay kiểm soát cán cân thương mại. Ở Trung Quốc, một cơ quan giám sát siêu quyền lực là Ủy ban Ổn định và Phát triển Tài chính (FSDC - Financial Stability and Development Committee) ra đời năm 2017, nhằm thúc đẩy ổn định và phát triển tài chính, đưa ra quyết định cuối cùng cho các chính sách kết hợp giữa PBOC và NFRD (Cơ quan Quản lý Tài chính Quốc gia), tạo sự hài hòa giữa chính sách tiền tệ và tài khóa.

Trong khi thế giới thay đổi nhanh chóng, chúng ta vẫn đang loay hoay với những bài toán nhiều năm chưa giải quyết thỏa đáng: đầu tư công chậm chạp, giải ngân tín dụng ì ạch. Phải chăng chúng ta đang chậm thay đổi?
Đơn cử như câu chuyện trái phiếu doanh nghiệp, trước đây là một thị trường tiềm năng nhưng chưa phát triển đúng hướng, nay dần nguội lạnh, thậm chí bị nhìn nhận tiêu cực. Người ta vẫn nhắc đến “shadow banking” (ngân hàng ngầm) với ý nghĩa cực đoan, một số còn hiểu nhầm nó là công cụ rửa tiền. Rõ ràng, thay đổi tư duy về thâm hụt tài khóa hay ngân hàng ngầm cần rất nhiều thời gian.

Tóm lại, tín dụng đã chậm năm thứ 2 liên tiếp, nhưng vẫn loay hoay với vấn đề cung tiền; đầu tư công chậm và vẫn giậm chân ở câu chuyện giải ngân. Đã đến lúc cần nhiều công cụ và giải pháp hơn, để trong những tình huống khó khăn, các bên điều hành có thể trực tiếp giải quyết vấn đề.