Chả là trước đây mình đã chỉ trích rất nhiều chuyện bạn Hieutv hay bất kỳ ai dạy “DCA ETF” (Dollar Cost Averaging ETF - đầu tư định kỳ vào quỹ ETF) là lùa gà, vì bản chất ETF (Exchange Traded Fund - quỹ giao dịch trao đổi) được tạo ra để những người không biết gì về đầu tư vẫn có thể đầu tư mà không cần học. Nhân vật Hieutv này cực kỳ nguy hiểm ở chỗ devaluate (làm giảm giá trị) kiến thức finance (tài chính) thực sự, đồng thời nâng tầm kiến thức “0 đồng”… với mục đích bán khóa học 5 triệu cho những người nghe podcast của bạn ấy. Sau đây là một bài viết về phái sinh của bạn ấy mà admin chỉ trích rất mạnh.

[Phái sinh: Bạn cần hiểu mức độ nào?]
Thất bại của giáo dục về finance ở Việt Nam là để các bạn trẻ đi nghe podcast tài chính của một UX-UI designer (nhà thiết kế giao diện người dùng) rồi gật gù tán thưởng. Chắc chắn 99% người giao dịch phái sinh không hiểu gì. Vậy thì mình khẳng định luôn, 100% một người làm UX-UI designer cũng không thể hiểu được premium (phí quyền chọn) được tính như thế nào.

[Vậy tóm lại, bạn có cần toán khi học và “đánh” phái sinh không?]
Chắc chắn là cần. Mình cũng dạy về phái sinh và CW (Covered Warrant - chứng quyền có bảo đảm), 2 bài đầu tiên là học về “Derivative” (công cụ phái sinh), nhưng Derivative ở đây là “đạo hàm”. Nếu không học toán mà muốn hiểu phái sinh thì chắc chắn không được. Bạn cần học toán như bao ngành khoa học khác, xây dựng nền tảng từ công thức. Bạn cần toán, rất cần toán.

[Nhưng bạn cần toán đến mức độ nào để hiểu về phái sinh?]
Trong toán ứng dụng, cái cần hiểu nhất là các giả thiết và ảnh hưởng của giả thiết đó đến công thức thu được. Phái sinh cũng vậy. Giả thiết quan trọng nhất là việc “đạo hàm” để đưa công cụ về các risk factor (yếu tố rủi ro). Cầu nối giữa các yếu tố này là bao nhiêu, và nó giả sử những gì?
Với fixed income (trái phiếu – thu nhập cố định), một dạng phái sinh cơ bản nhất, thì cầu nối giữa lãi suất và giá là gì? Với dạng phức tạp hơn như Option (quyền chọn), bạn cần hiểu các risk factor và cầu nối (các Greek Letter – các chỉ số rủi ro như Delta, Gamma, Theta…), chúng giả sử những gì. Hiểu được trạng thái chồng chập trong binomial tree (cây nhị thức – mô hình định giá quyền chọn). Bạn cần hiểu toán.
Nhưng bạn không cần toán đến mức phải tính tổng các trạng thái chồng chập này (tích phân), mà chỉ cần hiểu ý nghĩa của nó. Nói như lớp CW của mình: “Hiểu ý nghĩa đạo hàm để làm gì, chứ giờ bảo ngồi tính đạo hàm thì khó, vì anh em không phải ai cũng yêu toán.”

[Ý thức về toán quan trọng trong phái sinh]
Mình cũng không biết diễn giải thế nào, nhưng mình nghĩ đây là kinh nghiệm khi các bạn phải học lại “đạo hàm”. Chắc chắn toán rất quan trọng, nhưng không cần phải hiểu hết Brownian Motion (chuyển động Brown – mô hình toán học ngẫu nhiên) hay Stochastic Process (quá trình ngẫu nhiên) mới hiểu được Option hay phái sinh. Đúng là chúng quan trọng, nhưng cách diễn giải trên thực tế, chúng bị ràng buộc bởi yếu tố nào, mới là điều quan trọng hơn.

[Phái sinh và đánh bạc]
Nếu hiểu phái sinh như đánh bạc, nó sẽ trở thành như ông bạn kia nói. Nhưng nếu học toán thật sự, bạn cần hiểu phái sinh từ góc độ toán và góc độ risk management (quản lý rủi ro). Đơn giản, phái sinh là gia tăng vị thế rủi ro (risk exposure). Dù bạn buy (mua) hay sell (bán) cơ sở thế nào, thì cũng là gia tăng vị thế rủi ro mà thôi. Cái chính của phái sinh là gia tăng như thế nào và rủi ro là gì, thì lại cần học toán, nhưng level (mức độ) không cần quá cao.

Đấy, nói đi nói lại, cần học toán để hiểu phái sinh ở level tối thiểu, không phải để lòe người, mà để hiểu bản chất và các cầu nối. Nếu không học, bạn vẫn cần hiểu cách rủi ro vận hành, để không biến chuyện gia tăng vị thế rủi ro thành “đánh bạc” như lời một UX-UI designer.